Khó khăn cản trở Đồng bằng sông Cửu Long phát triển

Khó khăn cản trở Đồng bằng sông Cửu Long phát triển

11/05/2021 0 huy Hoàng 337
6 phút, 19 giây để đọc.

Là một bộ phận trong vùng châu thổ sông Mê Kông, người Việt Nam hay gọi ngắn là miền Tây. Đồng bằng sông Cửu Long có hệ thống tài nguyên đất và nước vô cùng dồi dào. Không quá nếu ví đó như “đôi chân” kiến thiết và thúc đẩy cho sự phát triển của nơi đây. Khi mà từ nguồn tài nguyên này hình thành lên trục xương sống của kinh tế vùng như thuỷ sản hay nông nghiệp. Tuy nhiên, đồng bằng sông Cửu Long lại đang vấp phải những trở lực kìm đôi chân đó lại. Đó chính là biển đổi khí hậu, nhân lực thiếu hụt và cơ sở hạ tầng kém.

Thực trạng báo động

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hay thường quen gọi là miền Tây. Trước giờ được mặc định là vùng trù phú trong tâm thức bao đời và nông nghiệp trở thành kế sinh nhai, trọng trách chính. Có một nét phát họa tầm cỡ về “chân dung” của vùng này, đó là với 1,5 triệu ha đất trồng lúa, ĐBSCL đóng vai trò đặc biệt quan trọng đảm bảo an ninh lương thực của Việt Nam và thế giới.

Thực trạng phát triển kinh tế của miền Tây hiện đặt ra nhiều lo ngại

Tuy nhiên, thực trạng phát triển kinh tế của miền Tây hiện đặt ra nhiều lo ngại. Khi đóng góp vào GDP trong ba thập kỷ qua giảm mạnh. Vào năm 1990, GDP của TP HCM chỉ bằng 2/3 so với ĐBSCL. Thì hai thập niên sau, tỷ lệ này đã hoàn toàn đảo ngược và duy trì đến nay. Điều này còn ngụ ý rằng, dù có lợi thế nằm sát TP HCM và vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ, song dường như miền Tây không được hưởng lợi đáng kể từ sự kết nối này, mà còn ngày một tụt hậu.

Sự chênh lệch về mức sống và thiếu cơ hội kinh tế là hai nguyên nhân quan trọng. Thúc đẩy 1,3 triệu dân miền Tây di cư trong thập niên 2009-2019. Nơi đây cũng đứng đầu cả nước về hai cái nhất, là tỷ lệ nhập cư thấp nhất và tỷ lệ di cư cao nhất.

Trong tham luận tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII vừa qua. Ông Phan Văn Mãi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre đánh giá. Với tiềm năng và lợi thế lớn, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hội đủ những yếu tố cần thiết. Để trở thành một trong những vùng kinh tế trọng điểm của khu vực và cả nước.

“Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, các tỉnh khu vực này phải đối mặt với nhiều khó khăn. Dẫn đến tụt hậu về nhiều mặt so với khu vực phía Nam và bình quân chung cả nước”, ông viết.

Cẩn trọng với “thế gọng kìm”

Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long do VCCI. Và Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright (FSPPM) công bố cuối năm ngoái cũng kết luận rằng. Sau hơn 3 thập kỷ đổi mới, “mặc dù ĐBSCL đã thành công trong việc thoát đói, giảm nghèo, nhưng vùng đất này vẫn chưa đem lại được sự thịnh vượng cho phần lớn người dân của mình”.

Biến đổi khí hậu và xói mòn tài nguyên ở Đồng bằng sông Cửu Long

Lợi thế về tài nguyên đất đai, nguồn nước của vùng ĐBSCL ngày càng giảm đi. Thiên tai, dịch bệnh, BĐKH ngày càng khốc liệt hơn. Lối mòn tư duy làm nông nghiệp truyền thống, chạy theo số lượng, coi nhẹ chất lượng, quên giá trị như đang bị nhân lên, trở thành những tác động tiêu cực tích lũy trước sức ép cạnh tranh – hội nhập – BĐKH. Rồi bất cập về kết nối cung – cầu, sản xuất với tiêu thụ nông sản… Tất cả đang đặt ra cho vùng những thách thức to lớn. Điều đáng nói, các tầng thách thức không tác động riêng lẻ mà tạo ra “thế gọng kìm”. Mang tính tích lũy, liên hoàn dẫn đến nhiều hệ lụy cho phát triển vùng.

Những thách thức to lớn mà ĐBSCL đang đối mặt đòi hỏi sự nhận diện mang tính hệ thống. Có chiến lược ứng phó dài hạn, sự tiếp cận đa ngành và phối hợp giải quyết liên ngành. Việc Chính phủ xác định “Chuyển đổi mô hình phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng BĐKH” cần được xem là cách tiếp cận mới, giải pháp tổng thể giúp phá cho được thế “gọng kìm” nói trên.

Trở lực về hạ tầng

Trở lực lớn nhất nằm ở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, tính đến năm 2020, cả vùng chỉ có 45km đường cao tốc, chiếm khoảng 3% chiều dài đường cao tốc cả nước. Tết Tân Sửu này, tuyến cao tốc Trung Lương – Mỹ Thuận chỉ mới mở tạm để xe lưu thông. Tuyến Mỹ Thuận – Cần Thơ vẫn chưa khởi công. Tuyến Cần Thơ – Cà Mau chỉ trong giai đoạn nghiên cứu khả thi.

Trong khi đó, trục ngang từ Sóc Trăng – Cần Thơ – Châu Đốc tiếp tục đưa vào quy hoạch trong các giai đoạn tiếp theo nhưng khả năng bố trí vốn chưa rõ ràng và thời điểm triển khai chưa được xác định.

Trở lực lớn nhất nằm ở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông

Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị. Thay bằng việc mỗi tỉnh đơn phương vận động để xin trung ương sân bay hay cảng nước sâu riêng. Cả 13 địa phương cần đồng lòng kiến nghị trung ương. Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông thông suốt, đồng bộ, chất lượng để kết nối với nhau và với Đông Nam Bộ. Trong đó, phát triển trục đường cao tốc nối liền TP Hồ Chí Minh đến tận Cà Mau. Cần phải trở thành ưu tiên chiến lược hàng đầu của toàn vùng thời gian tới.

Nhân lực hạn chế

Trở lực thứ hai là nguồn nhân lực, tốc độ tăng năng suất lao động trong lĩnh vực công nghiệp – xây dựng chỉ 3,5% mỗi năm, thấp hơn hẳn so với khu vực nông – lâm – ngư nghiệp vốn không có nhiều dư địa để tăng năng suất.

Các chuyên gia cho rằng mô hình phát triển mới của vùng phải tìm cách tháo gỡ nút thắt quan trọng này. Bằng cách thiết kế chính sách tạo động cơ đi học. Khắc phục tư duy ngắn hạn và việc theo đuổi lợi ích trước mắt. Nguyên nhân chính khiến các gia đình cho con cái bỏ học sớm.

Biến đổi khí hậu và xói mòn tài nguyên

Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và những tác động về vấn đề nguồn nước xuyên biên giới. Tiếp tục là những thử thách đối với sự phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Bên cạnh đó, tập quán canh tác chủ yếu dựa vào lợi thế sẵn có. Tư duy nâng cao năng suất thông qua khai thác triệt để nguồn lợi tự nhiên. Là hai nguyên nhân dẫn đến mất cân bằng sinh thái. Phong trào thâm canh lúa ba vụ kéo dài khiến cho chất lượng đất nông nghiệp suy giảm, vùng đất nằm trong đê bao do không nhận được phù sa trở nên bạc màu.

Ngoài ra, cơ chế chính sách chưa theo kịp đòi hỏi thực tế cộng với tác động của biến đổi khí hậu đã đưa vùng kinh tế ĐBSCL vào một giai đoạn khó khăn, thách thức nhất trong lịch sử tồn tại và đó cũng là một thách thức chung của quốc gia.

Nguồn: vtv.vn